THIẾT KẾ ĐÁ TRONG CẢNH QUAN SÂN VƯỜN

Sự lựa chọn đá mang tính quyết định từ cơ sở vì phải sắp xếp đá tương quan với các hàng rào, tương quan với cây, với dòng suối hồ ao….với tất cả những yếu tố khác trong cảnh quan. Đây cũng là một trong những bí quyết của các nghệ nhân trong thiết kế vườn cảnh.

  1. Sắp xếp, phân bổ đá

Non bộ, bonsai, tiểu cảnh đã được các nghệ nhân Đông phương nhất là Trung Hoa, Nhật Bản, Việt Nam, Triều Tiên áp dụng từ hàng ngàn năm nay, đầu tiên là trong kinh thành, cung điện vua chúa, dinh thự nơi làm việc của quan rồi sau đến các nhà quyền quý. Trong đó thường sử dụng đá, cây kết hợp với nước và đất và không gian. Ý nghĩa và tính biểu tượng của mỗi dạng đá cũng như vị trí và tên gọi khác nhau của hệ thống đá theo phong cách Đông phương quả là rất xa lạ đối với con người phương Tây. Vì phương Tây chú trọng hơn đến hình khối và không gian.

Văn hóa Việt Nam tổng hợp ảnh hưởng của tam giáo là Nho, Phật, Lão cùng những đặc thù về núi non thắng cảnh phong phú đã tác động lên quan niệm thẩm mỹ về thiên nhiên môi trường có nét riêng của người Việt. Do đó trong thiết kế cảnh quan thiên nhiên và trong vườn cảnh có những phương cách tuy có những tương đồng một số với Trung Hoa, Nhật Bản nhưng vẫn có nét động đáo riêng của các nghệ nhân Việt.

Sắp xếp đá một cách nghệ thuật nghĩa là làm sao dùng một hòn đá trong một nhóm đá nào đó cũng tạo ra một ảo tưởng là tảng đá đó cũng sinh ra cùng với khu vườn từ lúc sơ khai. Đá đó là được tự nhiên sinh ra, chưa có sự dính dáng của bàn tay con người hoặc có cũng rất ít

Thứ nữa là mô phỏng thế tự nhiên của đá như việc sắp xếp một dãy lớp dày đặt sẽ tạo ra cảnh thực của một góc tự nhiên. Đầu tiên kể đến là những hòn đá trên dòng thác gợi lên những hình ảnh mảnh liệt của dòng nước hay các tảng đá lớn chắn bên bờ suối là hình ảnh kiên trì uốn lượn.

Tiếp theo là tránh tập trung nhiều đá ở bề ngoài mặt đất sẽ che phủ đi chiều sâu cần thiết như hình dáng chúng thể hiện và cũng không sắp đá bền vững như một trụ bê tong mà phải có sự hài hòa uyển chuyển.Dùng đá nhỏ và cây con quanh chân đế những tản đá lớn, có thể tăng cường, cũng cố thêm sự ổn định và liên tiếp nhau như những móc xích. Những mặt đá rộng thường dùng làm chân đế, còn đá nhỏ thì xen kẽ xung quanh, lớn dần lên tới đỉnh núi.

Chúng ta có thể tuyển chọn đá thành từng bộ, hoặc các đồ trang trí bằng đá, đồ gốm…Một tảng đá lớn, thẳng đứng trong một sân nhỏ của vườn sẽ gợi ra hình ảnh một không gian chính lớn hơn chính nó.

Sự lựa chọn đá mang tính quyết định từ cơ sở vì phải sắp xếp đá tương quan với các hàng rào cây bụi, dòng suối hồ ao, …Đây là một trong những bí quyết của nghệ nhân trong thiết kế vườn cảnh.

  1. Mặt đá sử dụng

Trước khi sắp xếp đá phải chuẩn bị đá kỹ càng, cần nghiên cứu mặt bên nào của đá ưu điểm hơn. Bởi việc xác định mặt đá là yếu tố then chốt của trong sử dụng đá tạo cảnh.

Để cho đá giống thiên nhiên thì cảnh trí trên hòn đá cũng có rêu bám, thường chúng mọc ở các mặt Bắc, Đông, Nam của đá vì không bị nắng gắt. Phần cồng kềnh nặng nề của đá làm phần đáy.

  1. Sự cân bằng mà không đối xứng của đá

Nguyên lý chi phối các nhóm đá được sắp xếp kết hợp nhau là sự quân bình không đối xứng. Am hiểu luật này đảm bảo sự thành công ở mức cao khi ta sử dụng những nhóm đá bất chấp kích thước, hình thức, kiểu cách và những nguyên tắc khác, tạo một cái nhìn dàn trải trong một cái nhìn chung.

Sắp xếp đá trong ba tam giác lệch cài vào nhau kiểu zizzag là sự phối hợp chặt chẽ những tam giác, nó sẽ tạo một không gian ba chiều đưa trí tưởng tượng đi xa hơn. Sự xắp sếp này tạo chiều sâu mỗi nhóm trong một tập hợp và xuất hiện quang cảnh từ mọi góc nhìn khác nhau, từ chỗ gần nhất đến nơi sâu xa nhất của mỗi góc nhìn.

Nên có một sơ đồ suối, hồ ao, hay tiểu cảnh muốn thiết kế, ngay cả các sự thay đổi thiết kế cũng phải vẽ lại, trước khi đặt viên đá đầu tiên cho dựa án thiết kế trong vườn cảnh. Nghiên cứu chỗ đặt đá và phát họa cụ thể những gì mình sắp lắp đặt để điều chỉnh cho phù hợp thì việc sắp xếp đá mới có hiệu quả về mặt thẩm mỹ và phù hợp với phong thủy

  1. Dịch chuyển và chổ đặt đá

Về mặt phong thủy và thẩm mỹ thì vị trí của từng tảng đá trong bối cảnh của vườn là điều quan trọng. Trước tiên bạn cần xác định vị trí trung tâm của khung cảnh, tại đó bạn đặt một tảng đá lớn và cao. Từ vị trí đó bạn bố trí những tán đá nhỏ hơn, các bụi hoa, bonsai, đèn đá vừa để cân bằng vừa để tăng thêm sự phong phú cho cảnh. Điều này chẳng những tăng thêm tính thẩm mỹ mà còn đêm lại sự ổn định và sống động cho cảnh.

Xác định trục sai hoặc đá làm trung tâm của tam giác lệch sai sẽ dẫn đến bất lợi cho vẻ ngoài thiên nhiên của vườn cảnh. Không gian vừa có thể bị hẹp đi trong tầm mắt. Hình ảnh có thể thay đổi, từ đó vị trí không hợp lý sẽ phá hủy các tính chất tốt đẹp của vườn. Với sức tối thiểu ta có thể dùng cái xà beng làm đòn bẩy để xeo nậy các hòn đá lớn vào đúng vị trí mong muốn với sức tối thiểu. Các hòn đá lớn hơn ta dùng xe nâng, xe đẩy, xe cẩu hạng nặng. Các kiểu vườn suối khô của Nhật Bản, đá được đặt nhẹ trên nền cát mà không cần chôn sâu. Và các khu vườn khác vì phải tạo ra hình ảnh đá mọc lên từ đất vườn có từ lâu đời nên phải đào lỗ chôn chân đế hòn đá xuống một độ sâu thích hợp, trét kín đất các kẻ hở chân đế. Nói chung cách bố trí và sắp xếp cần phải có một quá trình học hỏi và cảm nhận bằng con mắt nghệ thuật qua nhiều năm kinh nghiệm mới có được tác phẩm đẹp